صادرات خدمات فني‌ومهندسي ايران اكنون در ميان ساير اقلام صادراتي جايگاه ويژه‌اي يافته‌است. پس از پايان جنگ تحمیلی و روند توسعه دانشگاهها، اندیشه صدور این توانمندیها به آرامی شکل گرفت و درسال 1373 اولین بارقه‌های اجرایی شدن این اندیشه تحت عنوان صادرات خدمات فني‌ومهندسي نمایان شد. از آن زمان تاکنون این صادرات فراز و فرودهای را تجربه کرده است.

 از سال1380 که وزارت بازرگانی مسئولیت هدایت صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور را بر عهده گرفته است، تلاشهای فراوانی جهت هموارسازی بستر توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي و گشودن گره‌های متعددی که در این مسیر امکان توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي را محدود مي‌‌ساخت، صورت گرفته است به نحوی که طی سالیان اخیر همواره حجم صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور بیش از پیش بینی‌های انجام یافته در برنامه‌های توسعه‌ای بوده است. در اين بخش از كتاب گزارشی مختصر از این تحولات و عملکرد بخش صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور از سال 1380 تا 1385ارايه مي‌شود

 صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1380

حجم صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور در سال 1380 بالغ بر 572 میلیون دلار گردید. همانگونه از نمودار زیر برمی‌آید در این سال پروژه‌های صنعتی با 394 میلیون دلار، شبکه‌های آب رسانی با 92 میلیون دلار، برق 38 میلیون دلار، پروژه‌های عمرانی و ساختمانی 35 میلیون دلار به ترتیب اولویتهای اول تا چهارم صادرات خدمات فني‌ومهندسي شرکتهای ایرانی را به خود اختصاص داده است.

 واحد: میلیون دلار

 

صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1381

در سال 1381 با توجه به ایجاد تسهیلات بیشتر در انجام پروژه‌های داخلی، توجه شرکتها از انجام پروژه‌های برون مرزی به واسطه اطمینان از انجام پروژه در داخل کشور که آسایش فکری بیشتری به دنبال داشته و از مغایرت‌های فرهنگی هم خبری نبوده و از سوی دیگر اطلاع کافی از نحوه انجام امور و قوانین مقررات مربوط به پروژه‌های فني‌ومهندسي به پروژه‌های داخلی معطوف گشته و همانگونه که از نمودار شماره2 نیز بر مي‌‌آید میزان صادرات خدمات فني‌ومهندسي در این سال تقریباً به یک‌دوم سال قبل یعنی سال1380 کاهش یافته و به مبلغ 256 میلیون دلار کاهش یافته‌است.

واحد: میلیون دلار

همانگونه که از نمودار فوق نیز بر مي‌‌آید، اولویت صادرات پروژه‌های صنعتی از 396 میلیون دلار در سال قبل به 16میلیون دلار در این سال رسیده‌است که یکی از دلایل عمده آن توجه بیشتر شرکت‌ها به انجام پروژه‌های صنعتی بویژه در منطقه عسلویه است.

 

صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1382

در سال 1382 با توجه به افت حاصل شده در صادرات خدمات فني‌ومهندسي سال قبل از آن، تلاش مضاعفی جهت افزایش این نوع صادرات صورت گرفت مسوولان تدابيري ويژه را در اين زمينه انديشيدند تا زمینه‌های ارايه تسهیلات صادراتی به صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي در سه حوزه سیاسی– اعتباری و قانونی بیش از پیش فراهم شود. در واقع اين سال به نقطه شروع روندي جدید در زمينه صادرات خدمات فني‌ومهندسي ايران مبدل شد تا سال1382 به عنوان نقطه عطف صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور قلمداد شود. در این سال بود که آيين‌نامه اجرایی حمایت‌های دولت از صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي به تصویب رسید.

واحد: میلیون دلار

از آنجا که اين آيين‌نامه در بهمن ماه سال1382 به تصویب رسید، عملاً  اثرات مثبت خود را در سال بعد به نمایش گذاشت و در این سال رقم صادرات خدمات فني‌ومهندسي به آرامی خیز خود را آغاز کرد و به ميزان 349 میلیون دلار رسيد. در این سال چرخش دیگری در نوع صادرات صورت گرفت و صادرات خدمات فني‌ومهندسي در بخش شبکه‌های عمرانی تمرکز یافت ميزان آن به رقم 177میلیون دلار رسيد. ارزش پروژه‌های صنعتی اجرا شده نیز در اين سال به آرامی افزایش یافت و از 16 میلیون دلار در سال1381،‌ به 29 میلیون دلار درسال 1382 رسيد.

 

صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1383

صادرات خدمات فني‌ومهندسي درسال 1383 با بهره‌مندی از تسهیلات فراهم شده در آيين‌نامه اجرایی حمایت‌های دولت از صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي که در پایان سال قبل به تصویب رسیده بود، رونق يافت. مهمترین عامل حمایتی این آيين‌نامه که انگیزه کار برون مرزی را در شرکت‌های ایرانی دو چندان می‌ساخت، پرداخت جوایز صادراتی بود که تاثیر آن در افزایش حجم صادرات خدمات فني‌ومهندسي غیر قابل انکار است.

در این سال حمایتهای سیاسی – اعتباری و قانونی دولت از صادرات خدمات فني‌ومهندسي، موجب انگیزش دو چندان بخش خصوصی در اين زمينه شد و برای نخستین بار حجم دلاری صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور از میزان پیش‌بینی شده در برنامه توسعه فراتر رفت به رقم 941میلیون دلار رسید.

واحد: میلیون دلار

همانگونه که از نمودار فوق مشخص مي‌‌شود در سال 1383پروژه‌های برقی با 389میلیون دلار و پروژه‌های راه‌سازی با 202میلیون دلار و پروژه‌های عمرانی با 151میلیون دلار به ترتیب جایگاه اول تا سوم را به خود اختصاص داده اند.

 

صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1384

در سال1384 نیز از یک سو به دليل اطمینان خاطری که از پرداخت یارانه‌های صادراتی در میان صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي ایجاد شده بود و تداوم و گسترش حمایت‌های چند جانبه دولت از این نوع صادرات حجم صادرات خدمات فني‌ومهندسي به بیش از 1.5میلیارد دلار رسید. در این سال پروژه‌های راه و عمران با یک جهش چشمگیر از رتبه سوم در سال 1383، با رقم 710میلیون دلار به رتبه نخست در سال 1384 رسيد. پروژه‌های برقی با 394ميليون دلار و پروژه‌های صنعتی با 193میلیون دلار نيز رتبه‌هاي دوم و سوم در صادرات خدمات فني‌ومهندسي داشتند.

واحد: میلیون دلار

صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1385

ميزان صادرات خدمات فني‌ومهندسي در سال 1385 به 1.6میلیارد دلار رسيد. در این سال پروژه‌های صنعتی با 701میلیون دلار، پروژه‌های عمرانی با 501 و پروژه‌های برقی با 152میلیون دلار رتبه‌های اول تا سوم در صادرات خدمات فني‌ومهندسي ايران داشتند.

 

برآیند کلی حجم صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور طی دوره 6ساله 1380 الی 1385 در نمودار زیر مشخص مي‌‌باشد. در طی این دوره پروژه‌های صنعتی، پروژه‌های عمرانی و پروژ ه‌های برقی به ترتیب مقامهای اول تا سوم را در صادرات خدمات فنی ومهندسی کشور به خود اختصاص داده اند.

واحد: میلیون دلار

 

 

 

بخش دوم: نگاهی به ادبیات و برنامه‌های توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي

 

نمودار شماره 1: مقایسه صادرات جهانی کالا و خدمات در سال 2006

 

همانگونه که از نمودار فوق نیز مشـاهده مي‌‌شود حجم صـادرات خدمات فني‌ومهندسي جهان در سال 2006 بالغ بر360 میلیارد دلار است که سهم ايران در این سال بالغ بر 1.6 میلیارد دلار بیان شده است. با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام گرفته در سازمان توسعه تجارت ایران و استراتژی‌های دولت در برنامه چهارم توسعه پیش‌بینی می‌شود ايران در سال پایانی این برنامه به حجم 3میلیارد دلار در صادرات خدمات فني‌ومهندسي برسد.

درآمدهای ارزی حاصل از صادرات خدمات طی چند سال اخیر

 

 

نقش سازمان توسعه تجارت ایران در صادرات خدمات فني‌ومهندسي

مركز توسعه صادرات (سازمان توسعه تجارت) از سال1380،‌ مسوولیت صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور را بر عهده گرفته‌است كه اين مركز با بهره‌مندی از برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و هماهنگی با تشکل‌های ذیربط و لحاظ كردن نظرات كارشناسان و صادرکنندگان کشور توانست روند صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور را شتابی فزاینده بخشد به نحوی که طی پنج سال گذشته اين رقم بطور متوسط با 36درصد رشد داشته باشد ميزان صادرات خدمات فني‌ومهندسي ايران همواره از برنامه‌ريزي‌ها و پیش‌بینی‌های انجام ‌شده بيشتر باشد.

با ابلاغ تصویب نامه شماره11331/ت 34643ک مورخ 9/2/1385 که سازمان توسعه تجارت ایران را به عنوان متولی صادرات کشور معرفی كرده‌است، اقدامات لازم جهت هماهنگی سایر وزارتخانه‌ها و نهادها با سازمان توسعه تجارت ایران براي تحقق این مهم آغاز شده و انتظار می‌رود در آینده‌اي نه چندان دور و پس از انجام طرح‌های مورد نظر این سازمان، رشدي چشمگیر، علمی، جهتدار، پویا و پیوسته در زمينه صادرات خدمات فني‌ومهندسي صورت پذيرد. چگونگی ارتباط دستگاه‌ها با سازمان توسعه تجارت ایران در راستای توسعه اثر بخش صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور در نمودار زیر نیز قابل مشاهده است. نباید از نظر دور داشت که وجود متولی واحد در صادرات خدمات فني‌ومهندسي علاوه بر اينكه باعث تسریع در انجام امور می‌شود، در اجرایی كردن تدابير صورت گرفته از سوي کارشناسان نیز تاثیري قاطع و ثابت خواهد داشت.

 

نقش وزارتخانه و دستگاههای ذیربط در ظرفیت سازی و توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي

نقش سایر وزارتخانه‌ها در توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور در تصویب نامه 11331/ت34643 ک مورخ9/2/1385 تعریف شده است. در واقع بر اين اساس و به منظور جلوگیری از انجام امور موازي و غيرکارشناسانه، همه وزارتخانه‌ها اقدامات مرتبط با صادرات خدمات فني‌ومهندسي را با هماهنگی وزارت بازرگانی انجام خواهند داد و بدین گونه است که فعالیت‌های این وزارتخانه‌ها به عنوان یک عامل قوی پیش برنده در توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي عمل مي‌كند.

 

 

 

 

اقدامات سازمان توسعه تجارت ایران در توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور

سازمان توسعه تجارت ایران سازمانی است که مسئولیت گسترش صادرات خدمات فنی ومهندسی کشور را پذيرفته‌است و در اين راستا اقداماتي را انجام داده‌‌است که برخی از آنها عبارتند از:

1- گسترش نسبی ارایه خدمات بانکی مورد نیاز بنگاهها توسط سیستم بانکی کشور

2- نظام‌مند نمودن سیستم اطلاع‌رسانی مناقصات و فرصتهای تجاری

3- تدوین مقررات جهت حمایت مناسب از شرکتها

4- شناسایی و رفع موانع و مقررات غیرضروری و دست و پاگیر

5- تقویت نقش تشکل‌ها و انجمن‌های بخش خصوصی در تصمیم گیریها

6- دخیل نمودن سایر ارگانها و دستگاههای ذیربط در سیاستگذاریها و امور اجرایی مرتبط

 7- ایجاد تبلیغات موثر جهت معرفی شرکتهای ایرانی به طرفهای خارجی

8- حمایتهای گسترده از صادرکنندگان به صورت مستقیم و غیرمستقیم

9- ایجاد تعامل سازنده با سایر سازمانهای ذیربط به منظور حمایتهای اعتباری، سیاسی و حقوقی از بنگاه‌ها

10- افزایش سرعت عمل در بررسی درخواست متقاضیان در چارچوب مقررات موجود

 

چگونگی شکل گیری صادرات خدمات فني‌ومهندسي در کشور

صادرات خدمات فني‌ومهندسي کشور از سال 1373 شروع شد و از آن زمان تا کنون تغییر و تحولاتی در مسیر آن از طریق موارد ذیل بوجود آمده است که همگی آنها در هموار سازی بستر توسعه صادرات خدمات فني‌ومهندسي تاثیر قابل توجهی داشته اند:

- تبصره (27) قانون برنامه دوم توسعه کشور

- ماده (117) قانون برنامه سوم توسعه کشور

- ماده (36) قانون برنامه چهارم توسعه کشور

- تصویب نامه شماره 46307/ت 25556 هـ مورخ 12/10/80 هیات وزیران (در خصوص واگذاری امور سیاستگذاری و اجرایی این بخش به وزارت بازرگانی -سازمان توسعه تجارت ایران)

 

- آيين‌نامه اجرایی حمایت‌های دولت از صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي (موضوع تصویب نامه شماره 59339/ت 27213 ک مورخ 23/10/ 1382 هیات وزیران)

- تصویب نامه شماره 11331/ت34643 ک مورخ 9/2/1385 مبنی بر واگذاری مسئولیت صادرات کشور برعهده سازمان توسعه تجارت ایران

 

کمیته ماده (19) آيين‌نامه اجرایی حمایت‌های دولت از صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي

 

این کمیته متشکل از نمایندگان سازمان توسعه تجارت ایران (مسئول)، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، بانک مرکزی، وزارتخانه‌های اجرایی ذیربط و انجمن صادرکنندگان خدمات فني‌ومهندسي ایران درخصوص مسائل مرتبط با امور ذیل، اتخاذ تصمیم مي‌‌نماید:

1) تعیین سقف ضمانت نامه‌های ارزی مورد نیاز متقاضیان شامل پیش پرداخت، انجام تعهدات، استرداد کسور وجه الضمان، گواهی خط اعتباری

2) صدور مجوز خروج موقت ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز پیمانکاران

3 ) مجوز ورود ماشین آلات و تجهیزات بکارگرفته شده در پروژه‌های برون مرزی

4) کنترل، بازرسی و نظارت برحسن اجرای پروژه‌های برون مرزی براساس ضوابط معین

5) صدور مجوز استفاده از تسهیلات بانکی برای پیمانکاران در چارچوب آيين‌نامه تامین مالی صادرات کالا و خدمات مصوبه شورای پول و اعتبار

6) تایید مدارک جهت پرداخت جوایز صادراتی

 

آمار مربوط به صدور ضمانت نامه‌های ارزی از سال 1380 تا پایان سال 1385

 

 

 

آمار مربوط به پرداخت جوایز صادراتی بخش خدمات فني‌ومهندسي

 

 

سهم بخش خدمات

در برنامه چهارم توسعه

 اهداف کمی برنامه چهارم توسعه در بخش صادرات خدمات و درآمدهای ارزی پیش بینی شده

ارقام به میلیارد دلار

 نگاه آماری به وضعیت صادرات خدمات فني‌ومهندسي طی سالیان اخیر

طبق آمارهای موجود شرکت‌های صادرکننده خدمات فني‌ومهندسي از ابتدای سال 1373 تا پایان سالجاری بالغ بر 7 میلیارد دلار پروژه‌های خدمات فني‌ومهندسي را اجرا کرده و یا در دست اجرا دارند.

 طرح‌ها و قراردادهای شرکتهای ایرانی از سال 1373 تا پایان 1385

 

برگرفته از سايت سازمان توسعه تجارت ايران